Zuhaitzek, bere barne-sarearen bidez, elkarren artean hitz egiten dute, eta informazioa banakoen artean zabaltzen dute.

Hurbilekoak eta distantzia handietara dauden aleak, trebetasun horri esker, elkarri laguntzen dira; norbanako bakoitzak zeregin garrantzitsua duen komunitatea osatzen dute.

Noaingo zentzumenen parkean garatzen den “Aztarna/Huella” instalazio artistikoa mezuekin atzemandako ehunka harriz osatuta dago, eta hatz-marka handia osatuko dute.

Harria, iraunkorra denaren sinboloa, iraganezina dena, kultura askotan, botere jainkotiarraren ikurra da, eta, oraindik ere, zenbait kulturatan izatearen ikurra da.

Bere gogortasunak eta iraupenak gizakia txunditu zuten. Badira harrian biologikoaren kontrakoa ikusi dutenak, aldaketaren legeen kontrakoa; dekrepitatea, heriotza, baina baita kontrakoa ere; hautsa, hondarra eta harribitxiak, degradazioaren itxura. Harri osoak, horrela, denbora luzez, batasuna eta indarra sinbolizatu zituen.

Sinbolista batzuek harrien esanahia zuhaitzenarekin alderatu dute. Batzuek ondorioztatu dute, hauek “bizitza dinamikoa” sinbolizatzen duten bitartean, hauek “bizitza estatikoa” sinbolizatzen dutela, honen ezaugarri nagusia, arbasoek euren mezuak grabatzeko euskarri egokia izan zela, mendeetan zehar iraun zezaten. Harriei, lurreko indarrak bildu eta pertsonei kontaktu bidez transmititzeko ahalmena ematen zitzaien. Batzuetan, harri pila bat promesa edo zin jakin baten lekuko eraginkortzat har daiteke. Kultura judutik maiara. Euskal Herritik indiar erara.

Hori dela eta, instalazioaren material nagusia harria da. Lehenik eta behin, gizakiak esku hartzen du aldaketa klimatikoari buruzko hausnarketen bidez, helarazi nahi diren mezu ekologikoen lekuko. Harri horiekin hatz-marka handi bat sortuko da, harrietan inprimatutako mezuek osatua.

Kontzientzia hartzea mailakatua izango da horrela. Lehen hausnarketatik harriaren gaineko esku-hartzera. Prozesu hori lurra eta ingurumena zaintzeko konpromiso publiko eta komunitarioarekin amaitzen da.

Esku-hartzea zentzumenen parkearen esparruaren kanpoaldean kokatzen da, eta erabiltzaileek aldatu ahal izango dute mezuak helarazteko. Instalazioa dinamikoa da, sinbologia eta elkarrizketa berrietarako bide berriak eratuz.

Arte instalazio efimeroa da eta igandean desagertuko da “txorien askatzearekin”. Askatasuna eta utopia ditu hizpide artista gasteiztarrak.

Kaldearte Jaialdirako sortutko artelana da eta Mikel Laboraen “Txoria txori” eta Sebastian Iradier gasteiztarraren “Usoa” abestiak ditu oinarri. Abesti eta herritarren arteko hartu emana sustatu nahi izan ditu arte eta parte hartzea uztartuz.

GASTEIZ. Irantzu Lekue artista gasteiztarra “Txoriak” arte instalazioa ari da garatzen Gasteizko Arkupeetan. “Zonalde berezia da, historikoa baina magikoa aldi berean, askatasuna eta utopia kontzeptuetan oinarritzen den artelan hau garatzeko ingurune oso egokia”, azaldu du. 6000 txorik osatzen dute artelana eta materialak, oraingo honetan, kartulinak eta beira fibraz osaturiko txoritxoak dira. “Arte instalazioetan objektu sinpleak, egunerokoan erabiltzen ditugunak erabiltzea dut gustuko. Objektuen errepikapenarekin jolasten dut objetuak testuingurutik atera eta zentzu berri bat eskaintzeko, objektuei itzulpen artistikoa eskaintzeko, alegia”. Erronka, oraingo honetan, artelana lurretik altxatzea izan da. “Oraoin artean egin ditudan arte instalazio guztiak lurrean izan dira. 7000 zapatekin, 10.000 beirazko botilekin DSS2016-ko Energia Olatuak saila ixteko… denak lurrean garatu nituen baina oraingoan zerura igo nahi izan dut, paisai onirikoak sortzeko eta horretarako Jose Luis Landa izan dut bidaide”, azaldu du.

Txoriak lanak askatasunaren kontzeptua hartzen du abiapuntutzat, ideien, artearen, irudimenaren eta sorkuntzaren bidez gora egiteko, helburuak lortzeko, hegan egiteko, gainditzeko eta eraldatzeko aukera. Milaka hegaztik osatzen dute arte instalazioa; Arkupeetatik saldoka hegaldatu eta, batuta, inguruko kaleak kolorez beteko dituzte, sintonia bat osatuz. Berdinak eta aldi berean ezberdinak, KaldeArte hartzen duten txoritxoek pozez eta mugimendua beteko dute hiriko alde historiko hori.

Artea eta herritarren parte hartzea uztartzeko metodologia garatu du oraingoan ere eta, besteak beste, Armentia eta Olabide ikastolek, Mendebaldeak, Samaniegok eta Koldo Mitxelena eskolek hartu dute parte. Horretaz gain, IRSE, Sidalava edo Abegia moduko elkarte eta zentroen parte hartzea lortu du. “Hilabeteak eman ditugu hau guztia sortu, garatu eta martxan jartzeko eta oso pozik gaude, muntaketa goizeko 03:00etan abiatu badugu ere”

Artelan prozesuala dela nabarmendu du, igandean desagertuko den arte instalazio prozesuala. Musika du oinarri, zehazki, Sebastian Iradier “Usoa” -munduan bertsio gehien dituen abestietako bat sortu zuen gasteiztarrak- eta Mikel Laboaren “Txoria txori”. Artelana gainera, Sebastian Iradier-en etxea izan zen aitzinean ari dira garatzen, Gasteizko Arkupeetan. Ekitaldi zentrala bihar izango da, gaueko 22:00etan, Yanela Murua dantzariak Kaldearte eta Txoriak artelanerako propio sortutako lanaren aurkezpenarekin.Irantzu Lekue Gasteizko artista garaikidea eta muralgilea da. Artea baliatuz eraldaketa sozialaren alde lan egiten du, kultura berrikuntzaren, arte kontzeptualaren eta arte irisgarriaren bitartez. Herritarren partaidetza gakoa da haren arte-instalazioetan, baina bideo-artea, pintura eta eskultura ere lantzen ditu.

Plastikozko seiehun sagarrek, edertasun, distira eta kolore paregabekoak, zirkulu perfektu bat osatzen dute kupula baten azpian, domo geodesiko baten azpian, zehazki. Domo geodesikoak, geometria sakratuarekin estuki lotuta daude, solido platonikoetako batean oinarritzen baitira -ikosaedroa-. Bere eraketan pentagonoak -pentakuluari lotuta- eta hexagonoak -Daviden izarrari lotuta- daude, zerua eta lurraren arteko lotura. Domo geodesikoan konfinatutako esferak amaren sabela irudikatzen du, matrizea.

Kupulak, barnean, plastikozko 600 sagarrak ditu, estereotipoak irudikatzen dituztenak. Elizak Biblian, Adanen eta Evan erabilitako bekatuaren ikurra. Sagarra: fruitu pozoitua, emakumeari lotua. Edurne Zuri eta 7 ipotxak istorioan gertazen den bezala, hain zuzen ere. do Kontsumitzen dugun fruta artifiziala, tratatua eta argizaridatua, bere heltzea atzeratzeko eta kontsumitzaileak nahi duen distira eta kolorea emateko; vaina, azkenean, inozoak eta artifizialak direnak.

Sagarrek osatutako zirkuluaren gainean zintzilik, eta egitura geodesiko sakratuaren barruan esekita, sagarrondo bonsai bat kokatzen da. Izaki bizia, baina mutilatua. Etxean edukitzeko nahi den forma estetikoa eta tamaina perfektua izan dezan. Bonsaiak, emakumeek jasaten duten eta jasan duten mutilazioa irudikatzen du munduko ia leku guztietan: emakume jirafak, emakumezkoen oinen tamaina Japonian, ablazioa Afrikan, tailak mendebaldeko munduan, eta abar.

Forma sakratuen inguruko hausnarketara gonbidatzen duen obra. Emakumeari buruz egin diren eta egiten diren praktikei buruz, haren eskubideak nola urratzen diren (GGEE), haren askatasuna nola gaitzesten duten. Hala gertatzen da kultura askotan, erlijio patriarkalen eraginpean beti. Beren erabateko nagusitasuna historian zehar emakumeen edertasunaren estereotipoak ere inposatzera eraman duten gizarte patriarkalak.

Jatorrizko bekatua-k azalekotasunari buruz hausnartzeko gonbita egiten du, saltzen denari buruz, munduan emakumeen edertasunaren estereotipoei buruz -adibidez, mendebaldeko munduan elikadurara estrapolatuta-. Naturala eta artifiziala denaren arteko dualtasuna, perfektua eta burutugabea denaren inguruan, sakratua edo profanoa denaren inguruan.

30 liburuko sekuentzia irekia, espazio karratu eta murritz batean esekia. Haren itzal proiektatuek hegaztien hegaldien antza dute. Historian zehar aitzindari izan diren eta perspektiba berrien sortzaile izan diren emakumeen 30 izen agertzen dira. Izen propioak: Simon de Beauvoir, Camille Claudel, Marie Lavoisier, Clara Campoamor, Pantita Ramabai edo Hypatia de Alejandria, besteak beste. Ezkutatu zaizkigun izenak; emakume ezezagunak, ikusezinak eta gizonek isilaraziak, beren lorpenak ere beren gain hartu dituztenak.

Metakrilatozko horma batek kultura erabiltzaileei galarazten die liburuetara hurbiltzea. Hauen irakurketa oso korapilatsua da: emakume hauen izenen irakurketa aretoaren mutur batetik egin behar da, bertan dauden prismatikoak erabiliz. Oso tamaina txikian idatzita daude, kostata sumatzen dira haien orrialdeetan. Hausnarketa bultzatzen du horrela artistak.

Historian zehar erreferente femeninoak aurkitzeko zailtasuna, liburuetan horiek aurkitzeko zailtasuna eta emakumeak goi karguetara iristeko, berdin tratatua eta kontuan hartua izateko zailtasuna dira Heroia anonimoak instalazio artistikoaren leit motiv-ak. Lan honetan, emakumearentzat, oraindik ere emakumearentzat dagoen kristalezko sabaia hesi sinboliko bat da, emakumea gutxienekora, bigarren maila batera, geldiarazi, mugatu eta murriztu duena. Muga horiek, emakumeei ezarritako mugak, irudikatuta daude aretora sartzeko ezintasunaren bidez.

Antzezlanak publikoaren interakzioa bilatzen du, eta emakume handi horien izenak zeintzuk diren argitzen saiatuko da. Urte luzeetan ezezagunak izan ziren emakume hauen guztien izenak obra oniriko hau osatzen duten liburuetan agertzen dira.